Start to communicate !

december 2025

Start to communicate !

Het nieuwe jaar klopt aan. Heb je een lijstje met goede voornemens klaar of laat je het een beetje op je afkomen? Waar voorheen iets meer intenties bestonden om te stoppen met roken of drinken of wat meer te bewegen, duikt nu ‘digitale detox’ regelmatig op. Het inlassen van een periode waarin je bewust minder gebruik maakt van je schermen en digitale toestellen, als uitdaging voor het nieuwe jaar, of toch op z’n minst de eerste dagen.

Als sociaal verpleegkundige van opleiding wil ik deze digitale hygiëne toch even aankaarten. We zijn met z’n allen zo druk, druk, druk. Elke post moet beantwoord worden; elk bericht dient gelezen te worden; elk nieuwtje moet gekend zijn. Kortom, we posten ons als het ware een ongeluk, maar de eenzaamheid was nog nooit zo hoog. De eerste symptomen doken op in de jaren 60-70. Het sociale weefsel veranderde. Door de opkomst van de televisie, maar ook de langere pendeltijden, de grotere sociale ongelijkheid, waren mensen minder betrokken bij verenigingen, waren ze minder bereid om samen te werken, gingen ze minder op café. Wat zich toen langzaamaan aftekende, is met de komst van de sociale media, geëxplodeerd. Bovendien is het woordgebruik ‘sociaal’ hier niet op zijn plaats. De afgelopen jaren is eenzaamheid verworden tot een collectieve bezorgdheid. Het Vlaams Departement Zorg kwam een kleine vijf jaar geleden met een Eenzaamheidsplan voor de dag. In Japan werd een minister van eenzaamheid aangesteld. Vaak wordt alleen zijn en eenzaamheid met elkaar verwisseld. Voor het eerste kies je zelf; voor het tweede niet. Wat we voorheen nog niet wisten, is dat sociale isolatie grote gevolgen heeft voor onze hersenen. Neurowetenschappers kunnen beamen dat de structuur van ons brein verandert als we veel tijd alleen doorbrengen. Ons sociaal inzicht neemt drastisch af. Dat betekent ook concreet dat we slechter worden in het lezen van sociale signalen of het zien van kansen voor sociaal contact. Daarnaast gaat ons brein de zone van verbeelding meer activeren. Dat lijkt positief maar is het allesbehalve. We beginnen te fantaseren over neutrale signalen en gaan die als negatief interpreteren. Op die manier ontstaat achterdocht en wantrouwen. M.a.w. sociale isolatie voedt zichzelf. Als we vaak alleen zijn, zijn we minder geneigd om anderen te contacteren, om aandacht aan anderen te schenken. Sommigen noemen dat zelfzorg. Wat echter vergeten wordt, is dat sociaal contact nodig is en heel wat voordelen oplevert. Het risico op het ontwikkelen van een depressie is minder.

Communicatie houdt ons cognitief scherp en kan een manier zijn om ons te wapenen tegen dementie. En toch zijn er andere meningen: vergaderen via Teams, thuiswerkdag en chatten met collega's, ervaringen online delen, memes en spraakberichten sturen, .. het lijkt allemaal heel sociaal. Ons brein denkt er echter anders over; dit is geen complete mentale gymnastiek. Het is een nepvervanger. Wanneer je tegenover iemand zit en je voelt de spanning of de toon of je leest de gezichtsuitdrukking, dan worden onze hersenen geactiveerd. Meer nog, contacten buiten onze comfortzone, een gesprek met een wildvreemde, verbreden ons leven. Small talk of zwakke banden, zijn wel connecties die je meetrekken in nieuwe ideeën, of onderwerpen waar je niet mee bezig was, of zorgen voor een nieuwe job of uitdaging. Gesprekken aangaan met onbekenden, met mensen die er een andere mening op na houden, verhalen vertellen en reacties delen, dat maakt ons sociaal weefsel sterker. Natuurlijk de plaatsen waar we dergelijke contacten kunnen leggen, verdwijnen of contactpersonen worden vervangen door computers of artificiële intelligentie. Ook veranderstellen we dat doordat ieder toegang heeft tot Facebook, Instagram of Tiktok of .. wel sociaal aan zijn trekken komt. Niets is minder waar. Als we iets willen doen aan de eenzaamheid, zullen we meer live moeten communiceren, het onbekende opzoeken en verhalen vertellen. Op die manier worden onze voelsprieten geconfronteerd met andere ervaringen en uitdagingen.

In Willebroek heeft de Ouderenraad een Verenigingspil ontworpen, een medicijnendoosje met een bijsluiter met een stappenplan dat mensen helpt aansluiting te vinden bij verenigingen in de buurt. Zorgverstrekkers in de regio verdelen het doosje. Ikzelf vond geen medicatiedoosje uit maar richtte de Raad der Wijzen op. ‘Vergeten’ thuisverpleegkundigen die zoveel ervaringen en verhalen kennen en die o zo nuttig kunnen zijn voor de jongere generatie thuisverpleegkundigen. Het zijn de kleine aanpassingen die maken dat het sociale weefsel hechter wordt. Als we dan toch voornemens maken voor het nieuwe jaar, dan is dit misschien een uitgelezen kans.

Alvast een gezond en inspirerend nieuw jaar.

Eddie Becks